پوشش بانوان ترکمن

مهرنوش نیک پی
نوشته شده توسط مهرنوش نیک پی

با سفرکردن به هر یک از شهرهای ایران، زیبایی های بصری فراوانی را می توان مشاهده کرد.

پوشش سنتی اهالی هر منطقه نیز جزئی از این زیبایی به شمار می رود .

لباس هایی بی مانند و برجسته که ویژگی های دیگری همچون اصالت وتنوع را نیز به همراه خود دارند.

 در این مقاله از مجله تهران مدا، قصد داریم به  بررسی لباس خاص و زیبای بانوان ترکمنی بپردازیم.

لباس ترکمنی

آنچه در پوشش زنان ترکمن بیشتر به چشم میخورد، تنوعی از طرح و رنگ، همراه با زیورآلاتی منحصربفرد می باشد که به آن “یراق” می گویند.

آن ها بسته به موقعیت های مختلف لباس های متفاوتی می پوشند که به طور کلی شامل ۴ نوع لباس می باشد:

  • لباسی که در منزل مورد استفاده قرار میگیرد و با توجه به سن افراد دارای طرح و رنگ خاص خود می باشد
  • لباسی که هنگام پخت نان و انجام کارهای کشاورزی مورد استفاده قرار میگیرد و به آن لباس کار گفته می می شود.
  • لباسی که هنگام خروج از منزل و خرید مورد استفاده قرار می گیرد و به آن لباس شهر می گویند.
  • مورد آخر، لباسی است که برای شرکت در جشن ها و مراسم مختلف می پوشند و به آن لباس تشریفات می گویند.

پیشانی‌بند – سربند و روسری، تن پوش، شلوار و پاپوش، چهار بخش کلی از لباس زنان ترکمن را تشکیل می دهد.

پیشانی‌بند – سربند و روسری:

سرپوش زنان ترکمن دارای تنوع بسیاری است که شامل بوروک، توپبی، دون، چارقد، چاشو، چیرپی،قینگاچ‌، یالیق و یاشماق می باشد.

لباس ترکمنی

 

بوروک:

کلاه ساده ایست که به آن عرقچین یا “تاخیه” نیز می گویند. بوروک به دو صورت، همراه با تزئینات و بدون تزئین وساده، مورد استفاده قرار می گیرد.  عرقچین ساده را بیشتر مردان سر می کنند ولی شکل تزئین شده ی آن که با سوزن دوزی، پولک دوزی، سکه ها و زینت‌ آلات‌ نقره‌ای‌ مزین می شود، مورد استفاده ی دختران ترکمنی قرار می گیرد. این کلاه در گذشته جایگزین روسری برای دختران جوان بود؛ آنها موهای خود را به چهار قسمت تقسیم می کردند و می بافتند و دو رشته از آن ها را  روی شانه ها  و دو رشته ی بعدی را پشت خود قرار می دادند. امروزه بوروک را زیر روسری سر می کنند.

 

لباس ترکمنی

توپبی:

این سرپوش، مخصوص زنان متاهل ترکمنی می باشد که بعد از عروسی جایگزین عرقچین می شود. توپبی در واقع پیشانی بند قرمزی است که به عنوان نشانه ای از شادی و متاهل بودن زنان ترکمنی شناخته می شود. این کلاه تقریبا مخروطی شکل است و معمولا از جنس نی، چوب جارو و … می باشد. روی کلاه تزئینات مجلل و زیبایی به کار می رود که ابهت خاصی به چهره زنان زیبای ترکمنی می بخشد.

با افزایش سن زنان، هر ساله به اندازه ی تقریبا دو بند انگشت از ارتفاع کلاه کم می شود به طوری که وقتی به دوران میانسالی نزدیک می شوند، سربند آنان کوتاه می شود؛ در این حالت به آن “تبرک” می گویند. همچنین دردوران میانسالی و پیری، از پیشانی بندهایی به رنگ سیاه و رنگ سفید استفاده می کنند که سمبلی از عاقل بودن و تجربه ی زنان می باشد. جالب است بدانید هنگامی که نوه ی زن ترکمنی عروسی می کند، آنگاه از رنگ سفید این کلاه به نشانه ی احترام استفاده می کند.

 

لباس ترکمنی

دون:

سرپوشی است از جنس ابریشم که به دو صورت مورد استفاده قرار می گیرد: نوع اول را در مهمانی های غیر رسمی و معمولی سر می کنند که حاشیه های آن با پولک دوزی مزین شده است. نوع دوم که “قرمز دون” نام دارد، دارای حاشیه هایی سوزن دوزی شده می باشد و همچنین تزئیناتی مانند پولک های رنگی، سکه های نقره ای و زیورآلات گوناگون دیگری برای زیبایی بیشتر به آن دوخته می شود. قرمز دون را عروس های ترکمنی در روز عروسیشان سر می کنند.

لباس ترکمنی

 

چارقد:

شناخته ترین سرپوش را می توان به چارقد نسبت داد. درگذشته این روسری بزرگ، ابریشمی بود ولی امروزه با پارچه های چیت گلدار تهیه می شود. زنان ترکمنی هنگام بیرون رفتن از خانه، میهمانی و… چارقد خود را از قطر تا کرده و آن  را روی سربند سر می کنند. این روسری زیبا که دارای رنگ و طرح های متنوعی است ریشه هایی در دورتا دور لبه های خود به نام“پورچیک” دارد، که باعث می شود چارقد شکیل تر به نظر برسد.

لباس ترکمنی

 

چاشو:

روسری(چارقدی) است ارزشمند و قیمتی از جنس ابریشم نازک، که دارای طرحی چهارخانه به رنگ قرمز است. همانطور که چادر در بین زنان فارس رایج است، چاشو هم نوعی چادر برای زنان ترکمن محسوب می شود. این چارقد انواع مختلفی دارد که هرکدام با نخ های ابریشمی، پنبه ای و یا پشمی دوخته می شوند. این چادر را هم عروس ترکمن  سر می کند، هم بعضی از زنان ترکمنی آن را دور کمر خود می پیچند.

 

لباس ترکمنی

چیرپی:

چیرپی شنلی است که با شنل های معمولی و شناخته شده تفاوت دارد.یکی از این تفاوت ها این است که آستین های این شنل، نقشی تزئینی دارد و درواقع بدون کاربرد می باشند. تفاوت دیگر آن با شنل های مرسوم، محل قرارگیری آن روی بدن می باشد؛ برخلاف شنل های دیگر که روی شانه ها قرار می گیرند، قرارگیری آن از روی سربند شرو ع می شود. چیرپی، در بین طوایف مختلف ترکمنی “کورته” و “بورِنجِک” نیز خوانده می شود و هر کدام دارای ویژگی های متفاوتی از لحاظ طرح و رنگ می باشند. جنس پارچه ی آن معمولا ابریشمی و کتان است.زنان ترکمنی این شنل سوزن دوزی شده و زیبا را در جشن ها ، اعیاد و مراسم تشریفاتیشان می پوشند و بسته به سن و مقام افراد رنگ آن تغییر می کند.

 

لباس ترکمنی

قینگاچ:

زنان ترکمن روی توپبی روسری بزرگی سر میکنند از جنس نخ، حریر و یا ابریشم، که به آن “قینگاج (قین قاج)” می گویند. این روسری در گذشته مورد استفاده قرار می گرفت. “قیرمیزی قینگاج” و “کله لی قینگاج” دو نوع مختلف از این روسری زیبا به شمار می رفتند. می توان گفت قینگاج به سرپوش زنان لر و آذری که کلاغی نام دارد، شباهت دارد. زمینه ی این روسری مشکی است و دارای نقوشی به رنگ زرد و نارنجی می باشد.

 

لباس ترکمنی

یالیق:

نام روسری بعدی زنان ترکمن می باشد که آن را در خانه سر می کنند.  جنس آن ابریشمی و نازک است و نقوشی روی خود دارد.

یاشماق:

زنان ترکمن هنگامی که با نامحرم رو به رو می شوند قسمتی از چهره ی خود را به نشانه ی حجب و حیا می پوشانند به این صورت که یک سر قین قاج را به پشت خود می اندازند و سر دیگر را روی دهان خود قرار می دهند به این قسمت از روسری که روی دهان خود قرار می دهند، “یاشماق”می گویند. نوعی از یاشماق وجود دارد به نام “قی قاچ”، که گونه ای نقاب محسوب می شود و عروس ترکمن  چهره خود را در برابر نامحرم می پوشاند. جالب است بدانید که عروس ترکمنی به مدت ۱۵ سال از این نقاب در برابر پدرشوهر و اقوام شوهرش استفاده می کند و در حضور آنها صحبت نمی کند.

 

لباس ترکمنی

 

تن پوش بانوان ترکمن:

کوینِک، قوشاق، چابیت، چاروود یا جبه، چکمن، نیم تنه، بوقو و شلوار ۸ نوع تن پوشی است که زنان ترکمن از آنها استفاده می کنند.

کوینک:

پیراهنی ابریشمی است معمولا به رنگ قرمز، که چهار قسمت یقه، یِنگ(آستین)، یان(پهلو) و آشیری(دامن) را شامل می شود. به طور کلی الگوی این پیراهن ساده است و دارای آستین های بلند می باشد که در قسمت مچ تنگ می شود؛ یقه ی آن دارای چاکی به اندازه ۱۵ سانتی متر می باشد که با “گل یقه” که وسیله ای است تزئینی، بسته می شود. جالب است بدانید که زنان ترکمنی، قسمت گردن تا مچ پا را دامن در نظر می گیرند نه مانند دامن های مرسوم که از کمر تا پایین را شامل می شود. می توان گفت که سیلوئت (شکل کلی) کوینک، فرم عدد ۸ را دارد(Silhouette A-Line)  و کم کم از قسمت زیربغل تا پایین گشاد و بزرگ میشود. زنان ترکمنی از شالی تزئین شده با منجوق و دانه ای ریز تسبیح در قسمت کمراستفاده می کنند. این پیراهن ساده با سوزن دوزی های ظریف و زیبا در قسمت یقه و سر آستین ها چشم نواز تر می شود.

لباس ترکمنی

 

قوشاق:

نام کمربندی است به طول تقریبی ۳ متر، که زنان ترکمنی آن را دور کمر خود می بندند.دلیل استفاده ی قوشاق این است که به وسیله ی آن قد پیراهن کمی کوتاه می شود و به خاطر همین هنگام کار کردن دست و پا گیر نیست؛ همچنین استفاده از آن را برای کمر و شکم مفید می دانند. قوشاق سبز رنگ را برای حفظ کردن نوعروسان در برابر چشم زخم، به کمرشان می بندند.

لباس ترکمنی

 

چابیت :

قباییست آستردار از جنس مخمل و ابریشم که زنان ترکمنی در مراسم رسمی آن را می پوشند. چابیت دارای یقه و همچنین الگوی ساده است. نوع مخمل آن، آستین های کوتاه دارد و همراه با کمربند مورداستفاده قرار می گیرد. نوع ابریشمی آن بلندترتا بالای ساق پا می باشد و پارچه ی آن راه راه قرمز است. این بالاپوش را جلوباز می دوزند تا گلدوزی و سوزن دوزی های لباس زیری به خوبی قابل مشاهده باشد. از ویژگی های دیگر این قبا می توان به پارچه ای سه گوش در قسمت زیر بغل قبا اشاره کرد که برای جلوگیری از آسیب رسیدن به آن دربرابر تعریق دوخته میشود تا به راحتی قابل تعویض باشد. چابیت دارای دو چاک در طرفین می باشد و همچنین با طرح های زیبا در قسمت مچ آستین، یقه، چاک و… مزین می شود.

 

لباس ترکمنی

چاروود(جبه):

این بالاپوش که بیشتردر گذشته مورد استفاده قرار می گرفت، رویه ای همانند پالتو می باشد که با پارچه های مخمل قرمز، آبی و یا سبز دوخته می شود. این پالتو را زنان ترکمنی در فصل زمستان در مراسم ها و مهمانی هایشان می پوشیدند.

چکمن:

چکمن لباسی است از جنس پشم، که “اینچه چکمن” و “یوغین چکمن” دو نوع مختلف آن می باشد.

نیم تنه:

پوششی است که برای عروس ترکمن دوخته می شود و با سوزن دوزی ها پولک دوزی و سکه های نقره ای زینت داده می شود.

لباس ترکمنی

 

بوقو:

یقه ای است با ضخامت زیاد، که با آن گلو را می پوشانند. این یقه با تزئیناتی که شامل آویزه ها و یک لوزی که به آن “گنجوک” می گویند، آراسته می شود.

 

لباس ترکمنی

شلوار:

آخرین تن پوشی که به بررسی آن می پردازیم، شلوار زنان ترکمن می باشد که“بالاق‌” نامیده می شود. این شلوار با دو نوع پارچه ی مختلف دوخته می شود که قسمت بالای آن را از پارچه های متقال و یا کرباس سفید رنگ می دوزند تا هنگام فرسوده شدن به راحتی از قسمت پایین شلوار جدا شود و صدمه ای به دمپای شلوار وارد نشود. قسمت دمپای شلوار که تنگ می باشد را با سوزن دوزی های زیبا و نفیس آراسته می کنند که همین امر باعث ارزشمند شدن شلوار می شود.

 

لباس ترکمنی

 

 

 

 

درباره نویسنده

مهرنوش نیک پی

مهرنوش نیک پی

دیدگاهتان را بنویسید

Registration

رمز خود را فراموش کرده اید؟

تهران مدا