لباس محلی آذری

مهرنوش نیک پی
نوشته شده توسط مهرنوش نیک پی

اصالت،هنر و فرهنگ سه واژه ایست که پوشش های محلی هرنقطه از ایران را می توان با آن توصیف کرد.

لباس محلی زیبای آذری هم یکی از این پوشش هاست.

زنان آذری خلاقیت و هنر خود را در لباس هایی که بر تن می کنند ،نمایان می سازند. لباس هایی که (مخصوصا در گذشته) اغلب با پارچه های مرغوب از جنس مخمل و ترمه و ابریشم دوخته شده و با هنر زیبای گلابتون دوزی، منجوق دوزی های رنگارنگ و سکه و..  تزیین می شدند.

 جزئیاتی که زیبایی لباس ها را کامل می کردند.

در این مقاله از مجله تهران مدا با انواع سرپوش و تن پوش های آذری آشنا می شوید.

 

لباس آذری

 

نکته ی قابل توجه درباره ی پوشش محلی آذری این است که پوشش زنان روستایی با پوشش زنانی که در شهر زندگی می کردند، متفاوت بود.

متاسفانه امروزه ما لباس محلی شهری را دیگر نمی بینیم .اما اگر به تاریخ سفر کنیم این نوع لباس را در دوران صفویه و قاجار می توانیم مشاهده کنیم.

لباس آذری

 

اما پایبندی به اصالت ،در پوشش زنان روستایی و عشایری،همچنان  قابل مشاهده است .

لباس  محلی آذری به طور کلی شامل سه بخش سرپوش ،تن پوش و پاپوش است و هر کدام از این بخش ها خود شامل انواع مختلفی است که نشان از متنوع بودن پوشش محلی آذری دارد.

 

لباس محلی آذری

 

سرپوش های آذری:

  • اگر چه که روسری های آماده ی بازاری راه خود را به روستاها هم باز کرده اند اما جایگاه سرپوش های سنتی همچنان در بین پوشش زنان روستایی پابرجاست . زنان آذری از ۷ نوع سرپوش مختلف استفاده می کنند که “بوروک” یکی از آنهاست.
  • کلاهی که هم با سکه و پولک تزئین می شود و هم به شکل ساده از آن استفاده می کنند. گاهی این کلاه با تزئینات همراه است که زیبایی چهره زنان را دو چندان می کند.

 

لباس محلی آذری

 

شال

  • سرپوش بعدی “شال” است که جنس پارچه ی آن ابریشمی است .این سرپوش را در رنگ های مختلف شاد می توانیم ببینیم که حاشیه های آن ،با طرح های چاپی (در رنگ هایی متضاد رنگ اصلی شال) مزین شده است.

لباس محلی آذری

 

عرقچین

  • “عرقچین” نام کلاهیست که در قدیم بیشتر مورد استفاده قرار می گرفت.کلاهی که معمولا از دو تکه پارچه ی مشکی و سبز دوخته می شد.
  • عرقچین را زیر روسری سر می کردند و گاهی آن را با سکه دوزی تزئین می کردند تا قسمتی از کلاه که روی پیشانی مشخص بود،ساده نباشد و زیباتر به نظر برسد.

کلاغی

  • زنان آذری از سربندی به نام “کلاغی” استفاده می کنند که می توان گفت یکی از ماندگارترین ها در بین پوشش سنتی آذری است.

پارچه ای سیاه با جنس ابریشم،که وجود طرح های خطی رنگارنگ در حاشیه ی آن رنگ و لعابی به پارچه ی مشکی می دهد.

زنان آذری ،این به نوعی دستمال را از قطر تا می کنند و به شکل عمامه دور سر خود می پیچند.

 

لباس محلی آذری

 

چارقد

دو نوع دیگراز سرپوش زنان آذری، “چارقد” و “یایلیق” می باشد.

چارقد پارچه ی چهارگوش سفیدیست در ابعاد بزرگ با گلهای رنگارنگ ریز، همراه با حاشیه های ریش ریش که امروزه حتی در شهرهای دیگرهم، این روسری زیبا مورد استفاده قرار می گیرد.جنس پارچه ی چارقد ،وال و نخی است.

یایلیق

زنان مسن روی چارقد ،سربند دیگری برای نگه داشتن چارقد به نام یایلیق سرمی کنند  که معمولا به رنگ مشکی با حاشیه های قرمز است.

دختران جوان تنها فقط از چارقد استفاده می کنند. جالب است بدانید استفاده از چارقد و یایلیق ،وجه مشترک پوشش  زنان مسن ومیانسال ترک و کرد می باشد.(زنان کرد به یایلیق “سرون” می گویند.)

 

لباس محلی آذری

 

 

کلاه نخی

  • “کلاه نخی” کلاه دیگریست که گاهی زیر چارقد سر می کنند .نازک و دست دوز است که در عین سادگی زیباست.

چرشو

  • زنان آذری هنگام بیرون رفتن از خانه،روی تمام این سرپوش ها، یک تکه پارچه ی مستطیلی به نام “چَرشو” سر میکردند که از چند پارچه ی مربعی شکل تشکیل شده بود.

لباس محلی آذری

تن پوش های آذری

اولین تن پوش، “پیراهن” است که جنس پارچه ی آن ابریشمی ، کودری،چیت و… می باشد. پیراهن ها دررنگ های  شاد همراه با گلهای درشت بودند قد آن معمولا تا زانو بود در دوطرف پیراهن چاکی به اندازه ی یک وجب قرار داشت که لبه های آن را با نوارهای تزئینی مشکی و یا سکه، می دوختند.

پیراهن ها معمولا جلو بسته بودند همراه با یقه ی سه سانتی که با دو یا سه دکمه بسته می شدند.آستین پیراهن ساده بود زیر بغل آن یک تکه پارچه ی مربعی شکل از خود پارچه ی پیراهن می دوختند تا آستین کمی آزاد و گشاد باشد.

معمولا قسمت مچ آستین کمی چین میخورد و یک  پارچه ی مستطیلی شکل به عنوان مچ آستین ، به آستین اصلی دوخته می شد که آذری ها به آن “دستک” می گویند که دکمه دار بود.

 

لباس محلی آذری

 

پیراهن بلند

  • تن پوش بعدی در این پوشش پیراهن های بلندی است که شکل ظاهری آن مانند پیراهن های امروزیست. این پیراهن ها یا یک تکه و سرتاسری هستندو یا در قسمت کمر برش دارند. قسمت بالاتنه آن دکمه دار است و قسمت پایین پیراهن(از کمرتا پایین) همراه با چین است.

لباس محلی آذری

 

کُؤینَک

  • زنان آذری روی پیراهن های خود معمولا رویه ای با نام “کُؤینَک” می پوشیدند که راسته، بلند و بدون برش بود حتی در قسمت آستین ها. آستین هایی آزاد و گشاد داشت و جنس پارچه ای آن ابریشم بود.

جبکن

“جُبکَن” نام پوشش دیگریست که زنان آذری آن را روی کوینک می پوشیدند. آستر دار و دارای آستین هایی بلند وخاص ،که انتهای آن دارای اشکالی مختلف بود.و به حالت شل از شانه تا پایین قرار می گرفت.

لباس محلی آذری

آرکالیک

  • یقه ی باز ، آستین تا آرنج تنگ از آرنج به پایین پلیسه های گشاد، از ویژگی های پوششی به نام “آرکالیک(آرخالیخ)” است.جنس پارچه ی آن معمولا مخمل و به رنگ زرشکی بود که با گلدوزی هایی با طرح گل، که روی آن دوخته می شد،جلوه ی زیبا تری را نمایان می ساخت.این پوشش روی کوینک پوشیده می شد.

لباس محلی آذری

جلیقه

  • “جلیقه” پوششی آشنا که در لباس های محلی اغلب شاهد آن هستیم. آذری ها به جلیقه، “جلیتقا” می گویند. از پارچه ی مخمل به رنگ های مشکی،سبز و قرمز برای دوخت آن به کار می رفت .

یقه آن به شکل هفت طراحی میشد وحالت برگردان همراه با درز داشت.در قسمت کمر جلیقه دو جیب در طرفین جلو دوخته میشد و همچنین یک جیب بر روی سینه که با سکه تزئین می شد.معمولا برای قسمت پشت جلیقه از پارچه ی قرمز و یا مشکی استفاده می شد و جلوی جلیقه از پارچه ی مخمل بود.

لباس محلی آذری

کت(یل)

  • تن پوش دیگری به نام “کت(یل)” همراه با چهار جیب، مورد استفاده زنان قرار می گرفت ودارای یقه ای برگشته بود که برخی روی آن را با سکه دوزی تزئین می کردند.

شلیته یا دامن( دیزلیک)

  • زنان آذزبایجانی به دامن ، “تومان” یا “شلیته”(دیزلیک) می گویند که نظیر آن را در پوشش زنان گیلانی هم می بینیم. تومان دامنی بلند است که در گذشته زنان آذری گاهی آن را چند لایه روی هم می پوشیدند .به دامن کوتاه شلیته یا دیزلیک می گویند که آن را معمولا همرا با شلواری مشکی تن می کنند.جنس پارچه ی تومان از حریر ،وال،کودری ، چیت و … بود .قسمت کمرتومان را چین دارو یا با دست به شکل پلیسه تا میکردند .و معمولا کمر دار می دوختند و با دوختن بند از میان کمر، باز و بسته کردن دامن آسان تر میشد.

لباس محلی آذری

چاکشیر

  • “چاکشیر” نام روپوشیست که زنان آذری هنگام خروج از خانه،روی تومان تن می کردند.

چادرشب

  • تن پوش آخر، “چادر شب” نام دارد که شبیه آن را در پوشش زنان گیلانی نیز میتوانیم ببینیم. زنان آذری چادر شب را که پارچه ای چهار گوش وبا طرح چهارخانه است، چند لایه ،دورکمر خود می بندند و در آخر آن را روی شکم گره می زنند. جالب است بدانید در گذشته زنانی که در شهر زندگی می کردند تنها زمانی می توانستند از خانه بیرون بروند که خود را با چادر شب که بلندی آن تا قوزک پا بود بپوشانند.

لباس محلی آذری

 

 

لازم به ذکر است که پوشش محلی آذری به اندازه ای متنوع و همراه با جزئیات فراوان است که ملزم به نوشتن کتابی اختصاصی مرتبط با آن می باشد.

اصالت ، زیبایی و هنرایرانی از دید طراحان و برندهای مطرح جهان پوشیده نیست.

برند مطرح HERMES برای طراحی کالکشن پاییز/ زمستان ۲۰۱۳ خود،از فرش اصیل تبریز الهام گرفته بود.

 

hermes

 

همچنینJJ VALAYA طراح هندی ،منبع الهام  کالکشن زمستان ۲۰۱۹ خود را دوره ی قاجار، لباس های عشایری و همچنین فرش اصیل تبریز قرار داده است.

 

jj valaya

 

درباره نویسنده

مهرنوش نیک پی

مهرنوش نیک پی

۵ دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

Registration

رمز خود را فراموش کرده اید؟

تهران مدا